Loading...

Notice

This multimedia story format uses video and audio footage. Please make sure your speakers are turned on.

Use the mouse wheel or the arrow keys on your keyboard to navigate between pages.

Swipe to navigate between pages.

Let's go

55 jaar Gagarin

Logo https://verhalen.volkskrant.nl/55-jaar-gagarin

Exact 55 jaar geleden, op 12 april 1961, steeg de Russische kosmonaut Joeri Gagarin op in zijn Vostok-raket. Gagarin werd daarmee de eerste mens in de ruimte. Het zou van hem een wereldster maken, zelfs aan de andere kant van het IJzeren Gordijn.

Tekst: Jeroen van Raalte
Foto's: AP, AFP, Getty


Goto first page

Bij zijn geboorte wees niets erop dat Gagarin uitverkoren was. Hij groeide op in de Sovjet-Unie op een collectieve boerderij, als de zoon van een timmerman en een melkmeisje.

Gagarin ging eerst naar de technische school, waar hij zich specialiseerde in tractors. Na te hebben gediend in het leger bemachtigde hij in 1957 een plek op de pilotenschool van de luchtmacht. Daar zou hij de komende jaren opklimmen tot eerste luitenant.

Goto first page

Ondertussen was de Koude Oorlog in volle gang, en wedijverden de VS en de S-U in een prestigestrijd om de ruimte: de space race. De eerste twee slagen werden gewonnen door de Russen. In oktober 1957 slaagden ze als eerste erin een satelliet in een baan rondom de aarde te brengen, Spoetnik 1.

Een maand later lanceerde de S-U de eerste ruimtevlucht met een levend wezen aan boord. Het beroemde zwerfhondje Laika, weggeplukt van de straat, arriveerde levend en wel in de ruimte, al zou het dier na ongeveer zes uur het leven laten.

Goto first page

Na het succes van Spoetnik trof de S-U voorbereidingen voor de eerste bemande ruimtevlucht, het Vostokprogramma. Twintig piloten van de Russische luchtmacht waren kandidaat voor de primeurvlucht; aan boord was slechts ruimte voor één persoon.

Gagarin kwam als beste uit de fysieke en psychologische tests. Ook zijn medekandidaten wezen hem desgevraagd aan als de meest geschikte persoon voor de vlucht. Nog een fortuinlijke bijkomstigheid voor Gagarin: met zijn 1,57 meter paste hij zonder problemen in de krappe cockpit.

Goto first page

Op 12 april 1961 is het dan zover. Vanaf het Kosmodroom van Bajkonoer, niet ver van de grens met het huidige Oezbekistan, wordt de Vostok-raket en -spaceshuttle met aan boord Gagarin gelanceerd.

Over de radio wordt hem een prettige reis toegewenst, Gagarin zelf roept nog een zelfverzekerde poyekhali, vrij vertaald: 'laten we gaan'.

(Op de achtergrond de originele radiocommunicatie van de lancering.)

Goto first page

De lancering is succesvol verlopen. Gagarin vliegt tot buiten de atmosfeer van de aarde, als eerste mens ooit. Zijn historische ruimtereis zou niet meer dan een proefvlucht zijn, een kleine aanraking van de ruimte die welgeteld een uur en 48 minuten duurde.

Goto first page

Als de capsule ter aarde stort, springt Gagarin er op 7.000 meter hoogte met parachute uit. De ronde cockpit knalt neer in een verlaten grasveld, de kosmonaut landt ongedeerd. 'Het voelt alsof je hangt in een horizontale positie, geklemd tussen banden', beschreef Gagarin naderhand de gewichtloosheid die hij had ervaren.

Goto first page
Close

Plotsklaps was Gagarin een nationale held – letterlijk, nadat Sovjetleider Nikita Chroesjtsjov hem de titel verschafte van Held van de Sovjet-Unie, de hoogste onderscheiding.

Maar ook buiten het communistische blok werd Gagarin een ster. Zijn bezoeken aan Italië, Duitsland, Canada en Groot-Brittannië gaven de indruk dat de kosmonaut van de boerderij de politieke spanningen ontsteeg. Hoewel, bijna dan – een uitnodiging van de VS kreeg hij niet.

Goto first page

Lang kon Gagarin niet genieten van zijn heldenstatus. Zeven jaar later, in 1968, verongelukten hij en een copiloot tijdens een routinevlucht vanaf een luchtmachtbasis. Hun lichamen werden gecremeerd, de as verwerkt in de ommuring van het Kremlin. Op de foto leggen mensen bloemen bij de gedenksteen van Gagarin, op zijn sterfdag in 2011.

Er volgden meer eerbetuigingen aan de vroeg overleden kosmonaut (34). Zo werd het stadje Gzjatsk, niet ver van zijn geboortegrond, omgedoopt tot Gagarin.

Goto first page

Zijn heldenstatus reikt tot ver buiten de oude invloedssfeer van de S-U. Sinds 2011 is 12 april International Day of Human Space Flight, op gezag van de Verenigde Naties.

Maar nergens zal hij meer gekoesterd worden dan in zijn eigen Rusland. Voor een land wiens nationale trots zo is getergd gedurende de twintigste eeuw, vormt de onversneden succesgeschiedenis van Gagarin een verlichting.

Daar valt niks op af te dingen. Hij was per slot van rekening de eerste.

Goto first page
Scroll to continue
Swipe to continue