Loading...

Notice

This multimedia story format uses video and audio footage. Please make sure your speakers are turned on.

Use the mouse wheel or the arrow keys on your keyboard to navigate between pages.

Swipe to navigate between pages.

Let's go

Dagboek vluchteling

Logo https://app.scrollytelling.io/dagboek-van-een-vluchteling

De Syrische fotograaf Mohammad Abdulazez (27) uit Homs raakte tijdens de burgeroorlog meerdere keren gewond en verbleef in verschillende gevangenissen. Twee jaar geleden werd het hem te heet onder de voeten en besloot hij naar de Turkse grensplaats Gaziantep te vluchten. Zijn ouders, drie zussen en broertje volgden hem niet veel later. Nu is Abdulazez opnieuw gevlucht, ditmaal naar Nederland. Onderweg hield hij een dagboek bij. Hij schreef over de bijna fatale boottocht naar een Grieks eiland, maar ook over de vreugdevolle momenten met zijn medereizigers, zoals de tocht over de Donau in een boot vol bejaarde toeristen. Onderweg maakte hij foto’s met zijn iPhone.

Door: Irene de Zwaan
Foto's: Mohammad Abdulazez
Kaart: Willum Morsch

Goto first page

Goto first page

‘Net mijn ouders verteld dat ik vertrek. Ze waren verdrietig, maar zagen het aankomen. De eerste reactie van mijn moeder was: je hoeft niet te gaan, blijf bij ons. Daarna zei ze: ik begrijp het, ga maar. Mijn vader reageerde gelaten. Het is beter voor jou, zei hij.

'Toen ik hier twee jaar geleden aankwam, was er nog genoeg te doen. Ik werkte als fixer voor internationale media en reisde soms als fotograaf terug naar Syrië. Maar de media hebben hun belangstelling in het conflict verloren en ngo’s hebben hun deuren gesloten. Mijn oudste zus, die voor een ngo werkte, is haar baan kwijt.

‘Ik verveel me hier, al mijn vrienden zijn al naar Europa vertrokken. Wachten heeft geen zin. De oorlog in Syrië zal nog jaren duren. Voorlopig kan ik niet terug. Ik wil verder met m’n leven. Hier is geen toekomst voor mij. Turkije behandelt ons als tweederangsburgers. In Europa zal ik één van de duizenden vluchtelingen zijn. Ik bereid me voor op barre omstandigheden. Toch wil ik gaan. Op de lange termijn zal ik het daar beter hebben.’

Goto first page

‘Vanochtend met het vliegtuig aangekomen in Istanbul. Daar heb ik onze groep, bestaande uit 25 jongeren die allemaal naar Europa willen, ontmoet. Vijf van hen komen rechtstreeks uit Latakia, de Syrische kuststrook waar de Russen en troepen van Assad nu een offensief houden. Een aantal komt uit Libanon, de rest uit Gaziantep. Het zijn vrienden van vrienden. Sommigen ken ik nog uit Aleppo, waar ik woonde in de begintijd van de revolutie. De sfeer is goed, we praten over vroeger en maken grappen.

‘Onze groep bestaat uit hoogopgeleide jongeren. De meesten werken als media-activist, voor een ngo, mensenrechtenorganisatie of als fotograaf. We hebben onze reis nauwkeurig voorbereid. Omdat we met zoveel zijn, hebben we een groot netwerk. Kennissen, vrijwilligers en ngo’s zijn op de hoogte gebracht van onze komst. Op deze manier hebben we onder meer het nummer bemachtigd van de Griekse kustwacht, mochten we in de problemen raken bij onze bootoversteek.

'Ik besef dat een goede voorbereiding geen garantie biedt voor een geslaagde reis. Er kan van alles gebeuren. Onze boot kan zinken, we kunnen opgepakt worden door de politie. Toch probeer ik me niet al te veel zorgen te maken. Ik bekijk het van dag tot dag.’

Goto first page

‘We hebben drie dagen in Istanbul gewacht. Het weer was te onstuimig om de bootoversteek naar Griekenland te maken. In Istanbul hebben we een smokkelaar gevonden. Dat was haast makkelijker dan het vinden van sigaretten! Het werkt zo: je gaat op een plek zitten waar veel koffiebarretjes zijn en binnen tien minuten zie je minstens vijf smokkelaars. Zij zien jou ook. We hebben ons opgesplitst en gesprekken gevoerd met zeven smokkelaars. Onze keuze is gevallen op een charismatische man met tatoeages. Een Turk. We hebben twee uur koffie met hem gedronken en een deal gesloten: ieder betaalt 1.200 dollar voor de boottocht en voor de bustocht naar de Turkse kustplaats – ik heb de naam niet onthouden - in de provincie Izmir. In totaal heb ik 3.500 dollar op zak, dus de oversteek naar Griekenland is een flinke hap uit m’n budget.’

Goto first page

‘De boottocht was hels! Onze smokkelaars had beloofd dat er maximaal dertig personen mee zouden gaan, maar het waren er 45. Rond 2 uur ’s middags vertrokken we. Op dat moment was de zee rustig. We voeren in een colonne van zeven boten. De Turkse kustwacht heeft ons zeker gezien, maar greep niet in.

‘Toen we Lesbos bijna bereikten, sloeg het weer om. De golven werden hoger en het water sloeg onze boot in. Er waren twee families aan boord die onophoudelijk schreeuwden. Uiteindelijk hebben we een nood-sms gestuurd naar de Griekse kustwacht. Die stuurde een drone om poolshoogte te nemen. We kregen een bericht terug dat het er niet naar uitzag dat onze boot echt zinkende was.

‘Vervolgens hebben we al onze bagage overboord gegooid, om de boot lichter te maken. Ik probeerde mijn twee camera’s te redden, maar die waren volgelopen met water. Met onze jassen probeerden we het water uit de boot te hozen. Toen we ongeveer honderd meter van het eiland waren verwijderd, kwam de kustwacht ons tegemoet. Aan wal zag het zwart van de mensen. Ze schreeuwden dat we veilig waren.’

Goto first page

‘In Mytilini is het verplicht om je te laten registreren. Dat duurt bij de een langer dan bij de ander, dus hebben we ons opgesplitst. Ik ben nu nog met een groepje van vijf. We hebben kaartjes weten te bemachtigen voor de ferry naar Athene. Een tocht van 12 uur. Er zaten zo’n tweeduizend vluchtelingen aan boord.

'Naarmate de reis vorderde, werd de sfeer steeds grimmiger. Er waren veel te weinig zitplaatsen, waardoor een deel van de passagiers in het restaurant en de lounge van de ferry werd gestationeerd. Dat zorgde voor jaloezie, want in de lounge waren banken waarop geslapen kon worden en was de mogelijkheid om mobiele apparaten op te laden. De rest zat op ongemakkelijke stoeltjes. Sommigen gingen verhaal halen bij de organisatie. Dat liep uit op ruzie. Uiteindelijk kwamen we, zonder een oog dicht gedaan te hebben, om 4 uur ’s ochtends in Athene aan.’

Goto first page

‘De meeste vluchtelingen nemen vanaf Athene de bus naar de Macedonische grens. Wij besloten de trein te nemen. Voor de bussen, die gratis zijn, geldt de regel dat families voorrang krijgen waardoor de wachttijden erg oplopen. We arriveerden ’s nachts. Het regende. In het grensgebied krioelde het van de vluchtelingen. Iedereen werd doorgesluisd naar een speciale vluchtelingentrein, die naar het Servische grensgebied vertrok. Stel je een typische Sovjettrein voor, vol met soldaten en uitgeputte mensen. Het deed me denken aan de filmbeelden uit de Tweede Wereldoorlog: de coupés waren overvol, er waren te weinig zitplaatsen. De trein was al dagen niet schoongemaakt, dus op de grond lag een laag stof. De meeste passagiers hadden zich al dagen niet gewassen, dus het stonk er vreselijk. Binnen kon gewoon gerookt worden.

‘Bij aankomst adviseerden vrijwilligers ons om het treinspoor lopend te volgen, tot aan de grens. Daar hadden opnieuw duizenden vluchtelingen zich verzameld. Iedereen moest zich opnieuw laten registreren, dus de wachttijden waren enorm. We hadden inmiddels 22 uur niet geslapen, dus we gingen in op het aanbod van lokale inwoners om bij hen thuis te slapen. Uiteraard tegen betaling: 120 euro voor een kamer zonder toilet en douche.’

Goto first page

‘We zijn uiteindelijk drie dagen in het huis aan de grens gebleven. De vluchtelingen bleven komen, we konden niet anders dan wachten. Na de registratie hebben we meteen de bus naar Belgrado gepakt. We hebben een heel goed hostel gevonden in het centrum, waar we onze kleren kunnen wassen en een douche kunnen nemen.’

Goto first page

‘Weer een trein gepakt, ditmaal naar Kroatië. Daar aangekomen kochten we bier, wodka en whisky. We trakteerden vrijwilligers van het Rode Kruis op een glaasje en vervolgden onze weg. Omdat onze telefoons leeg waren, hadden we geen idee waar we precies waren.

'De grensovergang bestond uit een modderige weg, waar je tot aan je enkels in wegzakte. Daar werden we tegengehouden door een politieagent die vroeg of we soms in het leger zaten. De reden was dat we poncho’s met legerprint droegen. Het was bespottelijk! Maar het ergste kwam nog. We pakten een bus naar Hongarije, waar we uitgebreid werden gefouilleerd, en stapten daar over op een trein naar Oostenrijk. In die trein hebben we uiteindelijk 16 uur gezeten, terwijl de rit aanvankelijk vier tot vijf uur zou duren.

‘Toen we instapten, kreeg ieder een flesje water van een halve liter. Daar moesten we het mee doen. In de trein was geen eten of drinken. Er waren ook niet genoeg zitplaatsen, dus stonden we al die uren in het gangpad. We probeerden te slapen, door op onze tassen te liggen, maar mensen die naar het toilet wilden liepen letterlijk over ons heen. Uiteindelijk hebben we dus geen oog dichtgedaan. Het was voor ons allemaal onduidelijk waarom de trein er zo lang over deed. Soms stopte ie en ging het toestel opeens de andere kant op. Dat gebeurde meerdere keren. We gingen heen en weer. Als je het mij vraagt deden de Hongaren dit om ons te treiteren. Het was pure vernedering.’

Goto first page

‘Eindelijk aangekomen in een ontwikkeld land! Na die vreselijke reis in de Hongaarse trein werden we met open armen ontvangen in Oostenrijk. Vrijwilligers stonden klaar met eten, drinken en medicijnen. Er waren ook bussen om vluchtelingen naar Wenen te brengen. Om tijd te besparen, pakten we een taxi naar Wenen. Onderweg luisterden we voor de zoveelste keer naar Pink Floyd en Metallica. Het nummer Wherever I may Roam is favoriet. ‘Where I lay my head is home. And the earth becomes my throne.’ Plots begon de taxichauffeur te bellen. Bleek het een Turk te zijn! Het was zo verwarrend om opeens een vertrouwde taal te horen, alsof we weer in Turkije waren.’

'‘s Avonds aangekomen in Wenen. Het is hier zo mooi. Wat een verschil met Turkije of Syrië, waar huizen zonder enige charme zijn gebouwd. In Wenen is elk huis anders. In sommige delen van de stad mogen geen auto’s komen. De kleuren lijken hier veel intenser. Het groen van de bomen is veel groener dan thuis.

'Ik ken een Syriër die naar Wenen is gevlucht. We hebben hem en zijn vrienden ontmoet. Het was erg gezellig, maar ik besefte ook dat ik niet te lang moet blijven hangen. Dan blijf je onderdeel van zo’n Syrische groep, net als in Gaziantep. Hun voornaamste bezigheid bestaat uit roken en drinken. Ik wil me juist omringen met mensen van een andere nationaliteit, zodat ik me zo snel mogelijk kan aanpassen en verder kan met mijn leven.

‘In Wenen heb ik ook een vriendin ontmoet aan wie ik ooit geld heb geleend. Ze heeft me het geld teruggegeven. Het gaat om bijna 4.000 euro, veel geld dus. Daar kan ik voorlopig mee vooruit.’

Goto first page

‘Via de online-meeliftdienst BlaBlaCar hebben we geregeld dat we met een Deens stel kunnen meerijden naar Salzburg. Ze boden aan om ons de Duitse grens over te brengen. Hoe naïef kun je zijn! Als de politie ontdekt dat ze vluchtelingen de grens over smokkelen, dan hebben ze een probleem. We hebben ze aangeraden om ons in Salzburg af te zetten. Van daaruit zouden we met de trein verder kunnen reizen naar Duitsland, maar op het station werd ons verteld dat er geen treinen voor vluchtelingen beschikbaar waren. We hebben een hostel geboekt en wachten af.’


Goto first page

‘Nog altijd gaan er geen vluchtelingentreinen vanuit Salzburg, maar gelukkig hebben we via via het nummer van een man gekregen die heel aardig reageerde en zelfs aanbod om ons een nachtje onder te brengen in zijn woning in Linz, 130 kilometer verderop. We hebben de hele avond gepraat, onder meer over muziek, geschiedenis, maar ook over Israël. Hij is pro-Israël en vroeg ons of we daar een probleem mee hadden. We legden hem ons standpunt uit en hadden een heel boeiend gesprek. Hij was verbaasd dat we zo dicht bij elkaar staan terwijl we toch zo anders zijn.

‘De man vertelde ons dat het op dit moment door de strengere grenscontroles onmogelijk is om Duitsland binnen te komen zonder in aanraking te komen met de politie. Maar hij had een geweldig idee: hij zette ons op een toeristenboot die over de Donau voer. Aan boord zaten verder alleen maar bejaarden die genoten van het lekkere weer. Het voelde als vakantie.’

Goto first page

‘Na zes uur varen kwamen we zonder problemen aan in Passau. Onze vriend uit Linz had op Facebook een bericht geplaatst of iemand ons kon huisvesten. Een oude vrouw van rondom de 70 reageerde en bracht ons een nacht onder in een lege studentenkamer die ze verhuurde. Dat deed ze vaker, vertelde ze. De volgende dag liet ze ons de stad zien. We hebben een museum bezocht en een uitstapje naar de bergen gemaakt.’

Goto first page

‘Vanuit Passau hebben we de bus naar Bonn gepakt, de eindbestemming van een van de jongens uit onze groep. Zijn broer woont er. Ook de andere twee willen in Duitsland blijven, eentje wil naar Zweden. Ik heb inmiddels besloten om naar Nederland te gaan. Daar heb ik een neef wonen. Ook heb ik gehoord dat de politie in Nederland een stuk relaxter is dan de Duitse politie.

'Ik ben heel enthousiast over mijn eindbestemming, ook al waarschuwen andere Syriërs me dat de wachttijden voor een verblijfsvergunning in Nederland heel lang zijn. En dat er geen werk is, maar dat is tegenwoordig overal zo. Toch heb ik goede hoop. Misschien kan ik als freelancer wat vertaalwerk doen, of journalistieke klussen. Eerst maar eens de taal leren. Ik heb daarvoor een app gedownload en ben alvast begonnen.’

Goto first page

‘Op het Centraal Station stond een man met een hesje die informatie verstrekte aan vluchtelingen die in Amsterdam arriveerden. Het was een Egyptenaar, dus ik kon Arabisch praten. Hij vertelde over de procedure, dat ik me moet laten registreren in Ter Apel. Maar eerst moest ik me melden bij de politie in Amsterdam. Die gaven vervolgens een brief waarop staat dat ik 24 uur vrij kan reizen.

‘Overmorgen zal ik naar Arnhem vertrekken en vanuit daar een bus naar Ter Apel pakken. Maar eerst wil ik Amsterdam ontdekken. Ik heb via Booking.com een goedkoop hostel gevonden waar ik kan verblijven. Mijn eerste indruk van Amsterdam is goed. Je kunt hier gewoon op straat blowen, bizar. Tegelijkertijd voel ik me ontheemd. Het idee dat dit mijn nieuwe woonplaats zal zijn, voelt onwerkelijk en nog niet vertrouwd. Er spoken allemaal vragen door m’n hoofd: waar ben ik? Wat doe ik hier? Wat staat me te gebeuren?’

Goto first page

‘De reis ging voorspoedig en ik zit nu al vijf dagen in Ter Apel, samen met honderden andere vluchtelingen. Het ziet ernaar uit dat ik komende dagen vooral zal moeten wachten. Niemand kan me vertellen wat er te gebeuren staat. De situatie is onoverzichtelijk, maar de hulpverleners zijn erg aardig. Ze doen hun best om iedereen goed onder te brengen.

‘De eerste nachten heb ik in een grote zaal geslapen met 150 andere vluchtelingen. Ik kon in eerste instantie niet slapen door het geluid en de vreemde geur, maar het went snel. Na drie dagen heb ik me kunnen registeren en ben ik verplaatst naar een andere locatie, ongeveer 20 kilometer van Ter Apel. Daar zit ik nu met andere vluchtelingen in een huisje. Over een aantal dagen worden we weer verplaatst. Niemand weet waarheen.

'We krijgen drie maaltijden per dag, maar geen zakgeld. Mijn geld is op en ik snak naar sigaretten!'

Goto first page

‘Sinds zondag verblijf ik in een tentenkamp in de buurt van Nijmegen. Ik hoopte dat de accommodatie beter zou zijn dan in Ter Apel, maar het tegenovergestelde is het geval. Volgens de andere vluchtelingen die hier verblijven is dit het slechtste kamp in het land. Iedereen oogt depressief en futloos. Ik deel een tent met zeven anderen, allemaal Iraniërs. Ze spreken geen Engels, dus communiceren is onmogelijk. Gelukkig heb ik een vriend gemaakt, een man uit Aleppo. We trekken de hele dag samen op.

'Er zijn geen bus- of treinverbindingen in de buurt, dus wie naar het centrum van Nijmegen wil, moet vijftig minuten lopen. Ik zal hier volgens de organisatie zeker vier maanden moeten blijven. Hopelijk houd ik het vol. Er is hier niets te doen, ik ga me hoe dan ook vervelen. M’n geld is op en zakgeld krijgen we ook niet, dus ik zit al dagen zonder sigaretten.

'Ik heb me voorgenomen om Nederlands te leren, maar tot nu toe heb ik er nog geen energie voor gehad.'

Goto first page
Scroll to continue
Swipe to continue