Loading...

Melding

Dit multimediaverhaal bevat video- en geluidsfragmenten. Zet het geluid aan.

Gebruik het muiswiel of de pijltjestoetsen om tussen pagina's te navigeren.

Swipe om tussen pagina's te navigeren.

Hier gaan we

Roodeschool

Logo https://verhalen.volkskrant.nl/roodeschool

Het station van Roodeschool was bijna 125 jaar het noordelijkste van Nederland. Tot woensdag, als de stoptrein over het Groninger Hogeland voor het eerst doorrijdt naar Eemshaven. Dat is een boek waard. En een rit.

Tekst:  Jurre van den Berg
Foto's: Harry Cock

Naar boven

'In de trein naar Roodeschool – waar ik niets had te zoeken, ik wilde er alleen geweest zijn, want welke Nederlander op inwoners van die plaats na kan je dat nazeggen.’ Reisschrijver Bob den Uyl waagde in 1978 de rit naar het noordelijkste station van Nederland. Roodeschool. Antwoord op quizvragen. Toeristisch curiosum. Eindpunt van de Hogelandlijn. Vandaag vertrekt de wit-rode Spurt 310 van Arriva van perron 2a. Vanaf hier is het 37,9 kilometer naar het einde van de wereld. Nog wel.

Naar boven

Toen op 16 augustus 1893 de eerste stoomlocomotief van het type SS-500/504 Roodeschool binnentufte, onthaalden mensen uit de wijde omgeving – ‘tot zelfs van den kust’– de vooruitgang in hun beste pak. ‘Reeds den vorigen dag wapperde de driekleur van bijna alle particuliere gebouwen en van het station en de remise, zodat het geheel een recht feestelijk aanzien had.’

Louis Stiller en Jan de Boer dienen de anekdote op in hun boek Sporen door het Hogeland, 125 jaar Hogelandspoor (1893-2018). ‘Dit is een roemruchte lijn’, zegt De Boer (84) aan het raam in een tweedeklascoupé. ‘Toen de Indonesische ambassadeur in de jaren zestig Groningen bezocht, dreunde hij het hele rijtje stationsnamen op. Dat had hij vroeger op school geleerd.’

Als de trein het hoogste punt van de St. Walfridusburg over Van Starkenborghkanaal bereikt – de Martinitoren in de rug –, is het alsof het rode doek opgetrokken wordt. Bevroren slootjes, geknotte wilgen, omgeploegde akkers die wachten op voorjaar. Op de grens van Stad en Ommeland openbaart de Koningslaagte de Groningse weidsheid.

Naar boven

Ze liggen er nog, de moestuintjes langs het perron van station Sauwerd. ‘Stationschefs kregen geen riant salaris, maar wel een onderkomen en een stukje grond om groenten te verbouwen’, weet Stiller (59). Een stationspoes neemt de honneurs waar.

Het eerste stuk van de ‘locaalspoorweg’ lag er in 1893 al, voor de trein die bij Sauwerd afbuigt richting Delfzijl. Een logisch eindpunt, een havenstad. Maar Roodeschool? Meer nog dan een verbinding tussen Stad en Ommeland was de boemel een schakel tussen Ommeland en Stad, zegt Stiller. ‘Daarvoor waren de mensen aangewezen op paard en wagen of de trekschuit’, vult De Boer aan. ‘De trein was het internet van die tijd.’

10.07 uur, station Winsum

'Een onheilspellender geluid heb ik nooit meer gehoord’, zou locoburgemeester Lou Guikema later zeggen. In de dichte mist op vrijdagochtend 25 juli 1980 botsten vlak voor Winsum twee treinen op elkaar. Negen inzittenden overleden.

In de beginjaren van het Hogelandspoor gebeurden er veel dodelijke ongelukken. ‘Dertig kilometer per uur, dat was voor die tijd een ongekende snelheid’, zegt De Boer.

In 2014 werd Winsum opnieuw opgeschrikt door twee fatale ongelukken. Twee jaar later bleef het op dezelfde onbewaakte overgang na een aanrijding met een melkauto bij achttien gewonden. De overweg bij de Voslaan is nu afgesloten. In de cabine van de Spurt ligt een geplastificeerde kaart met de 23 resterende onbewaakte overgangen op het tracé.

Naar boven

Zeker vijf keer werd de Hogelandlijn met opheffing bedreigd, zoals ook de aftakking naar Zoutkamp (van 1920 tot 1942) overkwam. In de jaren ’60 leek de trein achterhaald – de toekomst had vier wielen. ‘Steeds kwamen dorpsbewoners, bestuurders en winkeliers- en huisvrouwenverenigingen in opstand’, zegt Stiller. Het spoor bleef. Maar stationsgebouwen verdwenen. Alleen Baflo koesterde het witte bouwwerk dat nu een pizzeria huisvest.

Naar boven

In amper anderhalf jaar tijd werd de Hogelandlijn aangelegd: de rails, de stations, de overwegen. Het zand dat nodig was voor de spoorbedding liet bij Warffum een leegte achter voor een dorpszwembad. In het noorden de kerktoren van Usquert. Daarachter de wieken van een windmolen.

Naar boven

De kerkklok loopt zes minuten achter op de stipte tijdsaanduiding op de monitors in de coupé. In de beginjaren had de trein er anderhalf uur voor nodig om Roodeschool te bereiken, nu nog drie kwartier. Twee tienermeisjes bespreken hun weekendselectie voor Instagram. ‘Doet jouw wifi het wel?’

Naar boven

Toen de Rotterdamse ijzer- en staalhandelaar H.E. Oving jr met het plan kwam voor een spoorlijn naar Noord-Groningen, was niet iedereen meteen enthousiast. De gemeenteraad van Uithuizen zag meer heil in een stoomtram via Bedum naar Groningen. Uiteindelijk kwam het gemeentebestuur over de brug met 20.000 gulden. Het pleintje voor het stationskoffiehuis groeide uit tot een levendige groenteveiling.

10.31 uur, station Uithuizermeeden

Voor de aanleg van de Hogelandlijn moesten 427 stukken land worden aangekocht en deels onteigend. Vlak voor Uithuizermeeden kruisen we de oprijlaan naar de Rensumaborg. De toenmalige bewoner gaf de benodigde grond pas prijs in ruil voor de toezegging dat de trein voor zijn landgoed zou stoppen.

Naar boven

Roodeschool, zo noteerde Bob den Uyl, bleek geen paradijs. ‘Toen ik daar eenmaal was, kon ik maar niet begrijpen waarom ik er zo graag had heen gewild.’ Stiller: ‘Er was niet veel reden om naar Roodeschool te gaan, anders dan om te kijken wat er aan het einde van de lijn was. Met de Eemshaven als eindstation verandert dat.’

Begin dit jaar kreeg Roodeschool een nieuw station. Nóg iets noordelijker, geen kopstation meer. De trein die straks een paar keer per dag doorrijdt, sluit in Eemshaven aan op de veerboot naar het Duitse Waddeneiland Borkum. Jan de Boer: ‘Bij het gezin dat tegenover het oude station woonde, werd wel eens aangebeld: waar vertrekt de boot? Dat was acht kilometer verderop.’

Op het eindpunt van de lijn staat de trein 21 minuten stil. De machinist controleert de wifi-verbinding. ‘Als de trein straks een paar keer per dag doorrijdt naar Eemshaven gaat dat van mijn sinaasappeltje af.’

Naar boven

Woensdag om 9.43 uur zal de eerste passagierstrein Eemshaven bereiken. In 1893 was het hier woest en ledig. De haven stamt uit 1973 en gold als de planologische mislukking van de eeuw. Maar dat tij is gekeerd. Eemshaven is tot bloei gekomen. Google maakte eerder deze maand bekend er nog eens 500 miljoen euro te investeren in de uitbreiding van een datacenter.

Vanaf woensdag is de haven het meest noordelijke station van Nederland, het eerste buitendijkse bovendien. Een week voor opening steken op het perron nog kabels uit de grond, een geleidestrook wacht op tegels. Stiller: ’Straks zullen de Bob den Uyls van deze tijd hier uitstappen om het nieuwe einde van de wereld te bekijken.’

Meer over het boek Sporen door het Hogeland

Naar boven
Scroll om door te gaan
Swipe om door te gaan